Deklaracja Właściwości Użytkowych (DoP) to dokument wystawiany przez producenta wyrobu budowlanego objętego zharmonizowaną normą europejską (hEN) lub posiadającego Europejską Ocenę Techniczną (ETA). DoP zawiera deklarowane przez producenta najważniejsze właściwości wyrobu (np. wytrzymałość, skład, klasy jakości) i odniesienie do odpowiedniej normy lub ETA. W przypadku konstrukcyjnych wyrobów stalowych (np. elementów konstrukcji stalowych) kluczową normą zharmonizowaną jest EN 1090-1, która nakłada obowiązek oznakowania tych wyrobów znakiem CE oraz wystawienia DoP.
Znak CE to europejskie oznaczenie zgodności – swoisty „paszport” wyrobu do obrotu na terenie całej Unii Europejskiej[1]. Umieszczenie znaku CE na stali konstrukcyjnej oznacza, że produkt spełnia wymagania unijnego Rozporządzenia CPR 305/2011 (dotyczącego wyrobów budowlanych) oraz właściwej normy EN. Producent, aby oznakować wyrób CE, musi przejść procedurę oceny zgodności: m.in. przeprowadzić badania, wdrożyć Zakładową Kontrolę Produkcji (ZKP) i uzyskać certyfikat od notyfikowanej jednostki (w zależności od systemu oceny zgodności 1+, 1 lub 2+).
Nie wszystkie wyroby stalowe podlegają normom zharmonizowanym. Co w sytuacji, gdy dla wyrobu nie ma europejskiej normy hEN ani ETA? Wówczas w Polsce stosuje się system krajowy oceny zgodności. Producent powinien uzyskać Krajową Ocenę Techniczną (KOT) – dokument wydawany przez akredytowany instytut (np. ITB, IMBiGS, itp.), który zastąpił dawną „aprobatę techniczną”. Na podstawie KOT producent wystawia Krajową Deklarację Właściwości Użytkowych (KDWU) i oznacza wyrób znakiem budowlanym B.
Znak „B” jest krajowym oznakowaniem wyrobów budowlanych ważnym wyłącznie na rynku polskim. Świadczy on o zgodności produktu z krajowymi wymaganiami technicznymi określonymi w KOT. Innymi słowy, jeżeli stalowy wyrób budowlany nie może mieć CE (bo brak dla niego normy zharmonizowanej), to legalnie w Polsce może być sprzedawany pod warunkiem posiadania właśnie znaku B i powiązanej dokumentacji (KOT + KDWU).
ETA (European Technical Assessment) to dokument oceniający wyroby, dla których brak zharmonizowanej normy EN na poziomie UE. Jest to dobrowolna ocena dokonywana przez tzw. jednostkę oceny technicznej (Technical Assessment Body) i stanowi podstawę do wystawienia przez producenta Europejskiej Deklaracji Właściwości Użytkowych oraz oznakowania CE – mimo braku normy zharmonizowanej. ETA zatem „otwiera drzwi” do rynku unijnego dla produktów innowacyjnych lub specjalistycznych, które nie są ujęte w standardowych normach.
Dla klienta posiadanie przez wyrób ETA i znaku CE oznacza podobny poziom pewności co w przypadku norm zharmonizowanych – produkt został przebadany, oceniony według określonych europejskich wytycznych (tzw. EAD – European Assessment Document) i spełnia wymagania stawiane w ETA. Kiedy stosuje się ETA? Gdy producent chce sprzedawać wyrób w wielu krajach UE, a brak odpowiedniej hEN. W praktyce: jeśli planujesz dystrybucję stali lub elementów na rynek całej UE – warto dążyć do uzyskania ETA i oznakowania CE; jeśli działasz tylko lokalnie w Polsce – wystarczający może być system krajowy (KOT i znak B).
Z perspektywy handlowca ważne jest, by rozumieć różnicę: CE może być nadane albo na podstawie hEN, albo na podstawie ETA. W obu przypadkach legalnie wprowadzamy wyrób do obrotu unijnego, ale proces uzyskania dokumentu różni się. Dla klienta końcowego jednak efekt jest zbliżony – pewność co do zgodności wyrobu z wymaganiami i możliwość jego zastosowania w inwestycji na terenie UE.
W ostatnich latach coraz większą rolę odgrywają dokumenty związane z aspektami środowiskowymi produktów stalowych. Kluczowe z nich to deklaracje zgodności z REACH oraz EPD (Environmental Product Declaration).
Przy zakupie stali warto upewnić się, że dostawca może przedstawić deklarację zgodności z REACH. Taka deklaracja zwykle stwierdza, że produkt nie zawiera substancji z tzw. listy SVHC (substancji wzbudzających szczególne obawy) powyżej 0,1% masy, lub że spełnia inne wymagania rozporządzenia REACH. Dla klienta jest to gwarancja, że produkt jest bezpieczny dla zdrowia i środowiska oraz że jego obrót nie narusza przepisów chemicznych. Coraz częściej posiadanie deklaracji REACH buduje też zaufanie odbiorców, pokazując odpowiedzialność producenta względem regulacji środowiskowych. Renomowani producenci informują o zgodności swoich wyrobów z REACH na stronach internetowych i w dokumentacji technicznej, a brak takiej informacji powinien wzbudzić czujność kupującego.
Co to daje klientowi? EPD jest coraz częściej wymagane w projektach nastawionych na zrównoważone budownictwo. Inwestorzy ubiegający się o certyfikaty ekologiczne budynków (LEED, BREEAM, itp.) zbierają EPD od materiałów, aby ocenić całkowity wpływ budynku na środowisko. Dla handlowca posiadanie EPD oznacza atut sprzedażowy – wykazujemy, że nasz produkt jest transparentny pod względem środowiskowym i wpisuje się w trend zielonego budownictwa. W praktyce, jeżeli klient pyta o „śladowość węglową stali” lub prosi o dane do raportu środowiskowego, to właśnie EPD dostarcza takich informacji w ustandaryzowanej formie. Warto zaznaczyć, że EPD nie jest na razie wymagana prawnie dla sprzedaży stali (to dokument dobrowolny), ale jej posiadanie może być warunkiem udziału w przetargach lub dostawach dla wymagających klientów nastawionych na ESG.
ESG (Environmental, Social, Governance) to zestaw kryteriów oceniających przedsiębiorstwa pod kątem ekologii, odpowiedzialności społecznej i ładu korporacyjnego. Z kolei CSRD (Corporate Sustainability Reporting Directive) to unijna dyrektywa o raportowaniu zrównoważonego rozwoju, która nakłada obowiązek szczegółowego ujawniania danych ESG przez coraz szerszą grupę firm. Od 2025 roku duże przedsiębiorstwa, a w kolejnych latach także średnie, będą musiały raportować kwestie ESG zgodnie z jednolitymi standardami (tzw. ESRS). Raportowanie ESG przestaje być dobrowolne – staje się prawnym obowiązkiem, co stanowi istotną zmianę w prowadzeniu biznesu.
Co to oznacza w branży stalowej? Po pierwsze, duzi klienci (np. koncerny budowlane, producenci maszyn, deweloperzy) będą od swoich dostawców wymagać coraz więcej informacji związanych z ESG. Może to obejmować przedstawienie dokumentów środowiskowych (jak wspomniane EPD), deklaracji dotyczących emisji CO₂, strategii redukcji śladu węglowego, polityk etycznych czy bezpieczeństwa pracy. Handlowcy powinni być przygotowani na pytania o zrównoważony łańcuch dostaw: np. jaka jest proweniencja stali, czy producent przestrzega praw pracowniczych, czy firma ma politykę ESG.
Ponadto, firmy handlujące stalą same mogą zostać objęte obowiązkiem raportowania (CSRD) w przyszłości, jeśli urosną do odpowiedniej skali lub są częścią łańcucha dostaw dużych spółek giełdowych. Dlatego już teraz warto wdrażać dobre praktyki i gromadzić dane. W dokumentacji technicznej mogą zacząć pojawiać się dodatkowe sekcje czy załączniki dotyczące np. środowiskowych aspektów produktu, recyklingu, certyfikatów etycznych itp. Dla działu sprzedaży z kolei znajomość zagadnień ESG staje się atutem – klienci coraz częściej wybierają dostawców, którzy działają odpowiedzialnie i są w stanie to wykazać dokumentami. Brak inicjatyw ESG może w skrajnych przypadkach wykluczyć firmę z rynku lub przetargu, a przynajmniej utrudnić zdobywanie zleceń.
Przykładowo, jeśli nasz klient końcowy musi sporządzić własny raport zrównoważonego rozwoju, może poprosić nas o dane do tzw. zakresu 3 emisji (Scope 3) – czyli emisji związanych z produkcją materiałów, które kupuje (tu: stali). Posiadając EPD lub informacje od producenta, jesteśmy w stanie pomóc i tym samym zwiększamy szanse na dalszą współpracę. ESG w sprzedaży stali to więc nie tylko moda, ale coraz bardziej konkretny wymóg – warto śledzić te kwestie i przygotować firmę na spełnianie nowych standardów.
Oprócz omówionych wyżej dokumentów, w obrocie stalą często pojawiają się różnego rodzaju certyfikaty i normy systemowe. Standardowo każda dostawa stali powinna być opatrzona świadectwem zgodności materiału (np. atest hutniczy 3.1 lub 3.2 według normy EN 10204, potwierdzający skład chemiczny i właściwości mechaniczne partii wyrobu). Poza tym jednak warto znać inne certyfikaty świadczące o jakości działania firmy i jej produktach. Poniżej wymieniamy najważniejsze z nich:
Powyższy zestaw dokumentów i certyfikatów stanowi niezbędne minimum wiedzy dla osób kupujących i sprzedających stal. Zapewnienie legalności produktu (poprzez DoP/CE lub KOT/B) oraz jego jakości (poprzez atesty 3.1/3.2 i certyfikaty systemów jakości) to podstawa udanej transakcji. Dodatkowo, w obecnych czasach warto pamiętać o aspektach środowiskowych i zrównoważonego rozwoju – mogą one przesądzić o konkurencyjności oferty. Handlowcy i klienci powinni świadomie wymagać i przekazywać sobie nawzajem dokumenty takie jak deklaracje właściwości, atesty hutnicze, certyfikaty ISO, a tam gdzie to potrzebne także deklaracje REACH czy EPD. Kompletny zestaw dokumentacji to gwarancja, że stalowy wyrób spełnia wymagania prawne, jest bezpieczny w użyciu, a jego wytwórcy działają profesjonalnie i odpowiedzialnie. Taka pewność przekłada się na mniejsze ryzyko problemów przy odbiorach i kontrolach oraz na lepszą współpracę między partnerami w branży stalowej.
Należy zawsze weryfikować aktualność norm i przepisów (unijnych i krajowych), korzystać z zaufanych dostawców i nie wahać się prosić o potrzebne dokumenty. Świadomy zakup to bezpieczna inwestycja w stal najwyższej próby.